WILLEMSTAD - De knoopmangrove wordt meestal gevonden in de hoger gelegen overgangszone van het getijdengebied naar het vaste land. De knoopmangrove is geen echte mangrove, maar hij wordt wel vaak geassocieerd met mangrovegemeenschappen. We noemen een dergelijke soort een mangrovemetgezel.
De naam knoopmangrove komt van het knopachtige uiterlijk van de dichte bloemhoofdjes die in vertakte trossen groeien en kegelachtige vruchten vormen. In het Engels heeft de knoopmangrove de naam “buttonwood”. De Latijnse naam is Conocarpus erectus. Deze naam is afkomstig van het Griekse “kônos” oftewel “kegel” en “karpus” oftewel “vrucht”.
In het Papiaments noemen we deze boom de “mangel blanku”. Deze naam kan verwarring veroorzaken omdat ook de witte mangrove bestaat die in het vorige artikel aan de orde is gekomen. Maar de witte mangrove is een heel andere soort.
Groeiwijze
De knoopmangrove kan laag en struikachtig blijven, maar kan ook tot maximaal 20 meter hoog groeien. Deze boom plant zich niet voort via propagulen, zoals de rode mangrove met al volmaakte plantjes in een soort peul, maar produceert in plaats daarvan zaaddozen.
Terwijl de andere drie mangrovesoorten bladeren hebben die tegenover elkaar voorkomen, wisselen de bladeren van de knoopmangrove elkaar af. De bladeren zijn leerachtig met puntige uiteinden en gladde randen. De bloemen verschijnen in kegelvormige hoofden en zijn groenachtig van kleur. Van de knoopmangrove bestaat ook een variant met zilverkleurige bladeren.
Aan de basis van elk blad bevinden zich twee klieren die suiker uitscheiden. Deze suikerklieren produceren suiker om mieren aan te trekken. De mieren beschermen de boom tegen vraat door dieren die de bladeren opeten en schadelijke insecten.
Dit beschermingsmechanisme komt ook voor bij de witte mangrove. In zijn algemeenheid komt dit beschermingsmechanisme voor bij bomen op voedselarme bodems die zich langzaam herstellen van vraat door organismen die hun bladeren opeten. De bladeren hebben daarom een grotere waarde en moeten goed worden beschermd.
Stabiliteit
De knoopmangrove groeit niet in de modder van het getijdengebied. Hij groeit meestal in gewone aarde. Hij heeft dan ook geen behoefte aan speciale wortels om hem stabiliteit te geven. De knoopmangrove heeft daarom een gewoon wortelgestel.
De knoopmangrove beperkt de hoeveelheid zout die via de wortels binnenkomt. Hun wortelcellen fungeren als een selectieve barrière, waardoor water wordt binnengelaten maar het meeste zout wordt buitengehouden. Dit is een passief uitsluitingsproces dat minder effectief is dan de mechanismen in sommige andere mangroven, maar nog steeds belangrijk.
Het zout dat toch nog binnenkomt wordt door de plant opgeslagen in oudere bladeren, die uiteindelijk afsterven en afvallen. Hierdoor wordt na verloop van tijd overtollig zout uit het systeem van de plant verwijderd. De rode mangrove heeft een vergelijkbaar mechanisme om het zout kwijt te raken.
De knoopmangrove wordt ook gebruikt voor landscaping als in de bodem zout voorkomt. Dit is bijvoorbeeld het geval bij bodems in de buurt van de zee. Zo is bijvoorbeeld de knoopmangrove aangeplant langs de weg naar Carmabi aan de zuidkust bij Piscadera.
De zilverkleurige variant wordt ook veel gebruikt voor landscaping. In het latijn heet de zilverkleurige variant “Conocarpus erectus var. sericeus”. In het Engels heet hij “Silver Buttonwood”.
Ook deze variant is geschikt voor beplantingen in de buurt van de zee in bodems met zout. Hij is bijvoorbeeld gebruikt op de weg tegenover Harbor Village vlak bij Carmabi.
Ademhaling van de wortels
In een gewone bodem zit veel lucht in de poriën tussen de gronddeeltjes. De knoopmangrove groeit niet in de modder maar in een gewone bodem met poriën met lucht. Hij heeft dan ook geen speciale mechanismen om de wortels te voorzien van lucht.
In dit artikel is uitvoerig ingegaan op de knoopmangrove. Dit is ook de laatste van de vier Curaçaose mangroven. In het volgende artikel gaan we in op het belang van de mangrove voor de bescherming van land en zee. Omdat de mangrove groeit tussen land en zee is hij in staat om zowel land als zee te beschermen. Dit maakt de mangrove uniek en heel waardevol!\
Deel 1 - Wat zijn mangroven
Deel 2 - De rode mangrove
Deel 3 - De zwarte mangrove
Deel 4 - De witte mangrove
Over de auteur:
Ir. Paul Stokkermans is gepensioneerd landbouwingenieur en ex-directeur van Carmabi en ex-beleidsmedewerker van de toenmalige Dienst Economische Zaken (DEZ) op Curaçao. Momenteel is hij directeur van Scientegia Solutions
